เพื่อให้เข้าใจได้ง่าย เราได้จัดกลุ่มค่าต่างๆ ตามระบบของร่างกาย พร้อมอธิบายว่าแต่ละค่าคืออะไร และใช้บอกโรคหรือสภาวะใดได้บ้าง
1. กลุ่มตรวจการทำงานของตับและทางเดินน้ำดี (Liver & Biliary Function)
ตับทำหน้าที่สร้างโปรตีน กำจัดสารพิษ และสร้างน้ำดี ค่าเหล่านี้จะบอกถึงภาวะตับอักเสบ ตับแข็ง หรือท่อน้ำดีอุดตัน
-
- AST (Aspartate Aminotransferase) & ALT (Alanine Aminotransferase) คือเอนไซม์ตับ หากค่าสูงมักแสดงว่าเซลล์ตับกำลังอักเสบหรือถูกทำลาย (เช่น จากไวรัสตับอักเสบ แอลกอฮอล์ หรือไขมันพอกตับ)
-
- ALP (Alkaline Phosphatase) & GGT (Gamma-glutamyltransferase) เป็นเอนไซม์ที่เกี่ยวกับท่อน้ำดี หากสูงอาจหมายถึงท่อน้ำดีอุดตัน หรือมีความผิดปกติที่ตับ (ALP ยังเกี่ยวข้องกับกระดูกด้วย)
-
- TB (Total Bilirubin) สารสีเหลืองในเลือด (บิลิรูบินรวม) หากสูงจะทำให้เกิดอาการ ดีซ่าน (ตัวเหลือง ตาเหลือง) บ่งบอกถึงโรคตับ ท่อน้ำดีอุดตัน หรือเม็ดเลือดแดงแตก
-
- DB (Direct Bilirubin) & IBIL (Indirect Bilirubin) ใช้แยกสาเหตุของอาการดีซ่านว่าเกิดจากตับ/ท่อน้ำดี หรือเกิดจากเลือด
-
- TBA (Total Bile Acids) กรดน้ำดี ใช้ประเมินการทำงานของตับและโรคทางเดินน้ำดี
-
- TP (Total Protein) โปรตีนรวมในเลือด สะท้อนการทำงานของตับและภาวะโภชนาการ
-
- ALB (Albumin) & GLOB (Globulin) โปรตีนชนิดย่อยในเลือด ตับเป็นตัวสร้าง Albumin ถ้าน้อยอาจแปลว่าตับเสื่อมหรือกินโปรตีนไม่พอ ส่วน Globulin เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกัน
-
- A/G (ALB/GLOB ratio) อัตราส่วนระหว่าง Albumin กับ Globulin ใช้ดูแนวโน้มของโรคตับหรือโรคเกี่ยวกับภูมิคุ้มกัน
-
- CHE (Cholinesterase) เอนไซม์ที่ตับสร้างขึ้น หากค่าต่ำอาจบอกถึงภาวะตับทำงานลดลง หรือภาวะเป็นพิษจากสารเคมีบางชนิด (เช่น ยาฆ่าแมลง)
2. กลุ่มตรวจการทำงานของไตและโรคเกาต์ (Kidney Function & Uric Acid)
ไตทำหน้าที่กรองของเสียออกจากเลือด
-
- BUN (Blood Urea Nitrogen) ปริมาณไนโตรเจนจากสารยูเรีย (ของเสียจากการย่อยสลายโปรตีน) หากไตทำงานแย่ลง จะขับทิ้งไม่ได้ ทำให้ค่าในเลือดสูง
-
- CREA (Creatinine) ของเสียจากการทำงานของกล้ามเนื้อ เป็นค่าที่ใช้ประเมินการทำงานของไตได้แม่นยำกว่า BUN หากค่าสูงแสดงว่าไตเสื่อมสภาพ
-
- UA (Uric Acid) กรดยูริก หากมีสะสมในเลือดสูงเกินไป อาจตกตะกอนตามข้อ ทำให้เป็น โรคเกาต์ หรือทำให้เกิดนิ่วในไตได้
3. กลุ่มตรวจระดับไขมันในเลือด (Lipid Profile)
ใช้ประเมินความเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจและหลอดเลือดสมอง
-
- TC (Total Cholesterol) คอเลสเตอรอลรวมทั้งหมดในเลือด
-
- TG (Triglycerides) ไตรกลีเซอไรด์ (ไขมันชนิดหนึ่ง) มักสูงจากการกินแป้ง น้ำตาล และแอลกอฮอล์มากเกินไป
-
- HDL (High Density Lipoprotein) ไขมันดี ทำหน้าที่เก็บกวาดไขมันตามหลอดเลือดไปทิ้งที่ตับ ยิ่งสูงยิ่งดี
-
- LDL (Low Density Lipoprotein) ไขมันเลว ถ้ายิ่งสูงจะยิ่งไปเกาะตามผนังหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดตีบตัน
4. กลุ่มตรวจระดับน้ำตาลในเลือด (Blood Sugar)
-
- GLU (Glucose) ระดับน้ำตาลในเลือด ใช้สำหรับคัดกรอง วินิจฉัย และติดตามการรักษา โรคเบาหวาน
5. กลุ่มตรวจการทำงานของตับอ่อน (Pancreas Function)
-
- AMY (Amylase) & LIPA (Lipase) เอนไซม์ที่ใช้ย่อยแป้งและไขมัน ซึ่งสร้างจากตับอ่อน หากค่าสองตัวนี้พุ่งสูงขึ้น มักบ่งบอกถึงภาวะ ตับอ่อนอักเสบเฉียบพลัน
6. กลุ่มเกลือแร่และแร่ธาตุ (Electrolytes & Minerals)
ช่วยควบคุมสมดุลน้ำ กรด-ด่าง และการทำงานของระบบประสาท/กล้ามเนื้อ
-
- Na / Na+ (Sodium) โซเดียม ควบคุมสมดุลน้ำในร่างกาย
-
- K+ (Potassium) โพแทสเซียม สำคัญมากต่อการเต้นของหัวใจและการหดตัวของกล้ามเนื้อ
-
- Cl- (Chloride) คลอไรด์ ทำงานร่วมกับโซเดียมรักษาสมดุลกรด-ด่าง
-
- TC02 (Bicarbonate) ไบคาร์บอเนต ช่วยบอกความเป็นกรด-ด่างของเลือด
-
- Ca (Calcium) แคลเซียม สำคัญต่อกระดูก ฟัน และการทำงานของระบบประสาท
-
- Mg2+ (Magnesium) แมกนีเซียม เกี่ยวข้องกับการทำงานของกล้ามเนื้อและเอนไซม์ต่างๆ
-
- PHOS (Phosphorus) ฟอสฟอรัส ทำงานร่วมกับแคลเซียมในการสร้างกระดูก
7. กลุ่มการทำงานของกล้ามเนื้อ หัวใจ และการอักเสบ (Muscle, Heart & Inflammation)
-
- CK (Creatine Kinase) เอนไซม์ที่พบในกล้ามเนื้อและหัวใจ หากค่าสูงแปลว่ามีการบาดเจ็บหรือฉีกขาดของกล้ามเนื้อ หรือกล้ามเนื้อหัวใจตาย
-
- LDH (Lactate Dehydrogenase) & HBDH (Hydroxybutyrate Dehydrogenase) เอนไซม์ที่พบได้ในหลายอวัยวะ (เช่น หัวใจ ตับ เม็ดเลือด) มักสูงขึ้นเมื่อมีการทำลายเซลล์หรือเนื้อเยื่อในร่างกาย
-
- CRP (C-reactive protein): โปรตีนที่บ่งบอกถึง “การอักเสบ” ในร่างกายแบบกว้างๆ (ไม่ได้ระบุตำแหน่งชัดเจน) มักสูงขึ้นเมื่อติดเชื้อหรือมีภาวะอักเสบรุนแรง
